On iki arketip, on iki ajan.

Bu blogda daha önce ajanlar için bir mercek olarak Jung ve Freud hakkında yazdım — o yazı üst düzeyde kaldı. Bu, sonuna kadar iniyor. Jung'un on iki arketipi, bir ruhun etrafında örgütlendiği tekrarlayan rollerin yaklaşık yüz yıllık bir haritası — Bilge, Kahraman, Bakıcı ve dokuz tane daha. Kişilik tipleri değiller. İşlevsel roller: zihnin yapılmasını sürekli ihtiyaç duyduğu işler, bu yüzden her biri için bir uzman büyütür.

İddia şu. GOGOGO LLC'de bir sürü çoklu-ajan sistemi kurdum ve ajanlarım hep aynı on iki role yerleşiyor. Bu mistisizm değil — yakınsama. Arketipler bir yüzyıl dayandı çünkü 'karmaşık bir sistemin yapması gereken iş'i gerçek eklemlerden kesiyorlar. Bir çoklu-ajan sistemi iş yapması gereken karmaşık bir sistemdir. Aynı eklemlerden keser. Yani on iki arketip, zaten ihtiyaç duyacağın ajan rollerinin bedava, önceden-hata-ayıklanmış bir kataloğu. İşte tam yürüyüş.

Bilmeyi idare eden dört tanesi

Bilge → erişim ajanı. Bilge gerçeği ister ve kaynaklar olmadan işe yaramaz. Bir sistemde bu senin erişim ve dayanaklılık ajanın: tek işi neyin doğru olduğunu bulmak ve onu kaynakla göstermek. Bilge'nin başarısızlık modu felç — sonsuz arayış, asla yanıt yok — bu yüzden aramasını sınırlar ve devretmeye zorlarsın. Bilge'yi bir bütçeyle tasarla.

Masum → şema doğrulayıcı. Masum, şeylerin olması gerektiği gibi olduğuna güvenir. Bir ajan olarak bu senin doğrulayıcın — basit, iyimser sözleşmeyi tutar ('çıktı şemaya uyuyor') ve dünya onu ihlal ettiği an işaretler. Ucuz, katı, vazgeçilmez. Masum'dan nüansı idare etmesini isteme; temellerin ne zaman bozulduğunu fark etmesini iste.

Kâşif → arama/araç-kullanım ajanı. Kâşif bilinen haritayı bilerek terk eder. Bu, yeni araçlar çağırmasına, tanıdık olmayan API'leri yoklamasına, kılavuzda olmayan yolu denemesine izin verdiğin ajan. Başarısızlık modu başıboş dolaşma, bu yüzden Kâşif'in orkestratöre geri sağlam bir tasmaya ihtiyacı var. Gerekli, çünkü yalnızca ev kuşlarından oluşan bir sistem asla bir şey keşfetmez.

Sihirbaz → üreteç. Sihirbaz dönüştürür — ham girdiyi bitmiş çıktıya, tarifi görsele, dağınıklığı yapıya. Bu senin üretici ajanın: üreten. En etkileyici ve en tehlikeli olan, çünkü dönüşüm halüsinasyonu gizleyebilir. Sihirbaz'ın asla kendi yargıcı da olmasına izin verme.

Düzeni idare eden dört tanesi

Hükümdar → orkestratör. Hükümdar tüm sistemin sonucundan sorumludur. Bu senin orkestratörün: uzmanlaşmış işi yapmaz, atar, sıralar, sonucu sahiplenir. Hükümdar'ın başarısızlık modu mikro-yönetim — uzmanlara ait kararları kendine çekmek, bir darboğaz olmak. İyi bir orkestratör devreder ve her şeyi yeniden-karar vermek yerine nota güvenir.

Kahraman → görev ajanı. Kahraman atanan zor işi alır ve direnişe karşı tamamlar. Bu senin işçi ajanın: sınırlı bir görev verildiğinde onu bitirir. Kahramanlar tasarlaması tatmin edici ve aşırı güvenmesi kolay. Kahraman'ın ona olgu besleyen bir Bilge'ye ve çıktısını denetleyen bir Bakıcı'ya ihtiyacı var — desteksiz bir Kahraman özgüvenli, yanlış iş yayınlar.

Bakıcı → değerlendirici. Bakıcı, sistemin hizmet ettiği insanları korur. Bu senin değerlendirme ve koruma ajanın: çıktıyı zarar için, halüsinasyon için, kullanıcının çekeceği başarısızlık için denetler. Bakıcı, Kahraman'dan ve Sihirbaz'dan yapısal olarak ayrı olmalı — denetlediği işçiye bağlı olan bakım, bakım değildir.

Sıradan İnsan → yedek ajan. Sıradan İnsan güvenilir, gösterişsiz varsayılandır. Bu senin yedek yolun: zekice ajanlar başarısız olduğunda ya da anlaşamadığında gelen düz, sağlam yanıt. Her sistemin bir Sıradan İnsan'a ihtiyacı var, çünkü zarif bir varsayılanın alternatifi bir çökmedir. Sıkıcı yolu bilerek kur.

Bağlantıyı ve değişimi idare eden dört tanesi

Âşık → kişiselleştirme ajanı. Âşık bu ilişkiyi, bu özgül kullanıcıyı önemser. Bu senin kişiselleştirme katmanın: tonu uyarlayan, tercihleri hatırlayan, sistemi senin için hissettiren ajan. Başarısızlık modu, kullanıcıyı memnun etmek için sistemin omurgasını kaybetmek — Âşık'ın çizgiyi tutması için Hükümdar'a ihtiyacı var.

Soytarı → çekişmeli / red-team ajanı. Soytarı'nın çerçeveyi kırmasına ve rahatsız edici şeyi söylemesine izin verilir. Bu senin çekişmeli ajanın: bir müşteri bulmadan önce kendi sistemini utandırıcı başarısızlık için yoklayan. Soytarı'sı olmayan bir sistem, en kötü hatası üretime yayınlanan bir sistemdir. Kendine, işi yaramazlık yapmak olan ajanı kurma izni ver.

Kanun Kaçağı → istisna işleyici. Kanun Kaçağı, kural yanlış olduğunda kuralı kırar. Bu senin istisna yolun: mutlu yolun asla hayal etmediği vakayı yakalayan ve bilinçli olarak standart-dışı şeyi yapan ajan. Kanun Kaçağı dar ve günlüklenmiş olmalı — geniş, sessiz bir Kanun Kaçağı sadece bir hatadır. Kesin, gözlemlenebilir bir tanesi dayanıklılıktır.

Yaratıcı → mimar ajan. Yaratıcı yeni yapı kurar. Bu, iş akışının kendisini tasarlayan ajan — ya da, dürüstçe, hâlâ çoğunlukla insan: hangi ajanların var olduğunu, nasıl bağlandıklarını. Yaratıcı, tek bir çalıştırmanın üstündeki düzeyde çalışır. 2026'da bu rol on ikisinin en az otomatikleştirilebilir olanı, ki bu sana gerçek mühendisliğin hâlâ nerede yaşadığına dair doğru bir şey söylüyor.

“Jung çoklu-ajan sistemleri tasarlamadı. Karmaşık bir zihnin büyütmekten kaçamayacağı rolleri haritaladı. Bir çoklu-ajan sistemi bilerek kurduğumuz karmaşık bir zihindir — bu yüzden aynı rolleri büyütür. On iki arketip, zaten ihtiyaç duyacağın ajanlar için yüz yıllık, sahada-test edilmiş bir spesifikasyon.”

Bunu gerçekte nasıl kullanmalı

Arketipleri sonradan süs olarak atama. Listeyi tasarlarken bir kontrol listesi olarak kullan. On ikiyi yürü ve sor: bu rolüm var mı ve temiz mi? Bakıcı yok mu? Değerlendirmen yok ve bunu müşteride öğreneceksin. Sıradan İnsan yok mu? Başarısızlık modun bir çökme. Sihirbaz kendini de mi yargılıyor? Üretim ile değerlendirmeyi kaynaştırdın ve halüsinasyon yayınlayacaksın. Arketipler prompt'larını yazmaz — ama hangi ajanı unuttuğunu söyler ve unuttuğun ajan her zaman sistemi çökerten ajandır. Nasıl düşündüğüme dair daha fazlası atakanozalan.com.